ایا بیت کوین پول یا کالا است و قابلیت پذیرش به عنوان پول در کشور ایران را داراست؟

موضوع این مقاله پاسخ به این پرسش است لذا برای پاسخ دادن به این پرسش می بایست ابتدا بدانیم پول چیست سپس انواع آن را بشناسیم و در نهایت بررسی نماییم که بیت کوین یا هر یک از رمز ارز ها می تواند پول به جساب اید یا خیر؟

 

پول در تعریف ساده آن هر گونه شی یا چیزیست که انسان ها بتوانند واسطه خدمات ، براورده نمودن نیاز ها و داد و ستد قرار دهند ، در گذشته پول به صورت طلا و تقره مورد استفاده قرار می گرفته ولی کم کم و با پیشرفت جوامع شیوه های دیگری نیز مانند پول های کاغذی اعتباری و پول فیات (بدون پشتوانه) مورد استفاده قرار گرفته.

پول به طور کلی به سه نوع دارای پشتوانه و بدون پشتوانه و پول کالایی تقسیم می شود بررسی انواع ذکر شده برای درک ماهیت رمز ارزها بسیار با اهمیت است لذا ابتدا تعریفی از این انواع پول ارایه می گردد.

بیت کوین پول یا کالا آرش علیزاده نیری وکیل پایه یک دادگستری

بیت کوین پول یا کالا آرش علیزاده نیری وکیل پایه یک دادگستری

پول با پشتوانه پیشتر دارای پشتوانه بوده و دولت ها خود را ملزم می دانستند در ازای هر واحد از پول کشور خود مقدار مشخصی طلا را تضمین نمایند به عنوان مثال حسب قانون پولی و بانکی کشور ‌قسمت اول – پول

‌ماده ۱ –

ب – یک ریال برابر یکصد و هشت هزار و پنجاه و پنج ده میلیونیم ۰.۰۱۰۸۰۵۵ گرم طلای خالص است.

این بدان معناست که دولت ارزش ریال را به میزان گفته شده تضمین می نماید هرچند که فی الحال با افت ارزش ریال به نظر می رسد پول ایران نیز پشتوانه خود را از دست داده باشد.

در سایر کشور ها نیز چنین رویه ای وجود داشته به عنوان مثال در کشور آمریکا پیش از ۱۵ اوت ۱۹۷۱ نظام برتون وودز در سیستم اقتصادی امریکا و تقریبا دنیا حاکم بود و نرخ ارز های اعضا می بایست بر اساس نرخ دلار تعیین گردد که دولت امریکا نیز پرداخت دلار را به ازا هر انس ۳۵ دلار تضمین می نمود که این نظام اقتصادی در سال ۱۹۷۱ از بین رفت که پرداختن به این موضوع جای بحث طولانی دارد که مربوط به موضوعات اقتصادی است به هر روی از ۱۵ اوت ۱۹۷۱ سیاست ارزش دلار تغییر نمود و دولت آمریکا با فسخ یک طرفه توافق برتون وودز تضمین دلار بر اساس طلا را فسخ نمود ، این اقدام آمریکا منجر به ایجاد گونه جدید از پول به نام پول فیات ( پول بدون پشتوانه ) گردید.

 

پول بدون پشتوانه :

تعریف کلی پول فیات پولی است که ارزش ذاتی ندارد و ارزش و اعتبار خود را از قانون و یا دستور دولتی می گیرد. اولین استفاده از پول بدون پشتوانه در چین بوده و سپس در کشور های دیگر مانند کشورهای اروپایی و پس از سال ۱۹۷۱ تقریبا در همه دنیا مورد استفاده قرار گرفته حتی در ایران. اشکال اساسی که به پول بدون پشتوانه وارد است تورم زایی این نوع پول است چرا که چاپ پول بی پشتوانه منجر به افزایش نقدینگی و نهایتا تورم می شود.

 

پول کالایی : پول کالایی در واقع کالا ای است که به جای پول قابلیت داد و ستد دارد.

بیت کوین پول یا کالا

به طور کلی پول دارای سه کار کرد است :

  • پول وسیله مبادله است.
  • پول قابل ذخیره سازی ثروت است
  • پول واحد اندازه گیری و قابل شمارش است.

 

رمز ارز ها:

رمز ارز ها مانند بیتکوین روش جدید برای پرداخت به حساب می ایند سوال اساسی اینست که ایا بیتک.ین پول است یا کالا و پاسخ به این پرسش که ایا می توان در سیستم اقتصادی ایران عنوان پول را بدست اورد یا خیر.

برای پاسخ به این پرسش می بایست بر اساس کارکرد سنتی پول موضوع بررسی شود.

کارکرد اول بیتکوین وسیله مبادله بودن است که در این زمینه نه تنها بیت کوین قابلیت مبادله را دارد بلکه گامی فراتر هم رفته و در تمامی ساعات روز و شب قابلیت معامله را داراست و هم چنین مشکلات پول کاغذی و اعتباری را نیز ندارد چرا که قابل جعل و حتی برگشت نیست.

قابلیت ذخیره سازی ثروت ، یکی از چاش های تطبیق بیت کوین موضوع قابلیت ذخیره سازی ثروت است چرا که بیت کوین به دلیل نداشتن مرجع تثبیت کننده نرخ بسیار شکننده بوده و امکان تعییر نرخ ان وجود دارد لذا همانطور که پیشتر نیز اتفاق افتاده ارزش هر یک بیت کوین بسیار متغیر بوده روزی ۲۰ هزار دلار و یک روز ۲ هزار دلار لذا این موضوع کمی قابلیت اندوختن ثروت را با مشکل اساسی مواجه می سازد ولی در پاسخ این موضوع نیز می توان گفت نرخ تمامی کالا ها و ارز ها نیز ممکن است با تلاطم رو به رو شود و این چالش خود با چالش دیگری مواجه خواهد شد.

و در نهایت ایا بیت کوین یک واحد شمارش است یا خیر برای روشن شدن این مهم نیز می توان با استفاده از روش های دیگر مبادله مانند چک های بانکی کارت های اعتباری و سایر موراد این چنین به پاسخ رسید چرا که موارد دیگری نیز مانند بیت کوین وجود دارند که شرایط مشابهی با رمز ارز ها دارند و به عنوان پول شناخته می شوند.

بیت کوین پول یا کالا

نتیجه :

پس با این اوصاف رمز ارزها منطبق با شرایط پول می باشند ولی همچنان موضوعی مبهم است پس چرا تردید در پول بودن رمز ارزها وجود دارد؟

نخستین اشکال به نظر می رسد منتشر کنند رمز ارز ها باشند چرا که رمز ارز ها توسط اشخاص و نه دولتها انتشار می یابد لذا قابلیت کنترل بر روی انها وجود ندارد و هر آن احتمال هر گونه اتفاقی وجود دارد و می تواند مورد سو استفاده جهت پولشویی و یا سایر جرایم قرار بگیرد.

نکته دوم اینکه به عنوان مثال بیت کوین از طریق نوعی فعالیت به عنوان ماینینگ ایجاد می شود هرچند که قابلیت خرید و فروش و تبدیل سایر واحد های پولی به بیت کوین به بیشتر به خرید کالا می ماند تا تبدیل نوعی از ارز ها به نوع دیگری، وجود دارد. به نظر می رسد اشکال وارده اشکال صحیحی است و بیشتر بیت کوین به کالا شبیه است تا به پول.

نکته سوم عده ای ارزش رمز ارزها را به دلیل مالکیت معنوی دارنده بر ان ها می دانند که این موضوع نیز بیشتر به کالا بودن بیت کوین نزدیک است نه پول چرا که مالکیت معنوی از شرایط پول نیست .

نکته پایانی ماده ۲ قانون پولی و بانکی کشور است که اعلام می دارد

‌الف – پول رایج کشور به صورت اسکناس و سکه‌های فلزی قابل انتشار است.

ب – فقط اسکناس و پولهای فلزی که در تاریخ تصویب این قانون در جریان بوده و یا طبق این قانون انتشار می‌یابد جریان قانونی و قوه ابراء دارد.

هرچند که با قبول پول های اعتباری مانند پول و کارت های اعتباری و حتی تمبر ها این تعریف کمی با اشکال مواجه است (به نظر می رسد در خصوص این موارد قوانین خاصی حاکم است) ولی باز هم به طور کلی این اشکال همراه با اشکال منتشر کننده رمز ارزها اشکال بزرگی است و از این منظر به نظر می رسد حسب قوانین ایران بیت کوین و سایر رمز ارز ها را نتوان به عنوان پول شناسایی نمود هر چند که تمامی اوصاف سه گانه پول را داراست.

 

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یک دادگستری

عضو کانون وکلای دادگستری مرکز

بالاخره پس از مدت ها ابلاغ آیین‌نامه فرایند ماینینگ (استخراج فرآورده‌های پردازشی رمز‌نگاری‌شده رمزارزها) و استفاده از رمزارز ها در هیئت وزیران تصویب شد. نکته با اهمیت این مصوبه پایان دادن به بحث منوعیت استخراج رمز ارز ها با عنایت به شرایط مندرج در مصوبه است که مانع استفاده منابع ارزان برای استخراج رمز ارز ها خواهد شد.

 

تصویب‌نامه شماره ۵۸۱۴۴/ت۵۵۶۳۷هـ مورخ ۱۳/۵/۱۳۹۸ هیئت وزیران

هیئت وزیران در جلسه ۶/۵/۱۳۹۸ به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب کرد:

۱- استفاده از رمزارزها صرفاً با قبول مسئولیت خطرپذیری (ریسک) از سوی متعاملین صورت می گیرد و مشمول حمایت و ضمانت دولت و نظام بانکی نبوده و استفاده از آن در مبادلات داخل کشور مجاز نیست.

۲- استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری‌شده رمزارزها (ماینینگ) با اخذ مجوز از وزارت صنعت، معدن و تجارت مجاز است.

تبصره ۱- وزارت صنعت، معدن و تجارت می‌تواند در مناطق آزاد تجاری- صنعتی و ویژه اقتصادی، صلاحیت صدور مجوز یادشده را به سازمان‌های مناطق مربوط حسب مورد واگذار نماید.

تبصره ۲- استقرار واحدهای استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری‌شده رمزارزها (ماینینگ) شامل محدودیت محدوده (۱۲۰) کیلومتری شهر تهران، (۵۰) کیلومتری شهر اصفهان و (۳۰) کیلومتری مراکز سایر استان‌ها نمی‌باشند.

۳- سازمان ملی استاندارد ایران موظف است با همکاری وزارتخانه‌های نیرو و ارتباطات و فنآوری اطلاعات برچسب انرژی و استانداردهای کیفیت توان الکترونیکی و استانداردهای فنآورانه مرتبط برای تولید و واردات تجهیزات فرآورده‌های پردازش رمزنگاری‌شده رمزارزها (ماینینگ) را تدوین و ابلاغ نمایند.

۴- تأمین برق متقاضیان استخراج رمزارزها صرفاً با دریافت انشعاب برق از شبکه سراسری یا احداث نیروگاه جدید خارج از شبکه سراسری صورت می‌گیرد. تعرفه برق متقاضیان استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری‌شده رمزارزها (ماینینگ) با قیمت متوسط ریالی برق صادراتی با نرخ تسعیر سامانه نیما که توسط وزارت نیرو تعیین و اعلام می‌گردد، محاسبه و اعمال خواهد شد.

تبصره ۱- تعرفه سوخت گاز مورد نیاز متقاضیان استفاده‌کننده از برق تولیدی خارج از شبکه وزارت نیرو، با قیمت هفتاد درصد (۷۰%) متوسط ریالی گاز صادراتی با نرخ تسعیر سامانه نیما است و تعرفه سوخت مایع نیز با قیمت متوسط ریالی سوخت مایع صادراتی با نرخ تسعیر سامانه نیما که توسط وزارت نفت تعیین و اعلام می‌گردد، محاسبه و اعمال خواهد شد.

تبصره ۲- مصرف برق و گاز برای استخراج رمزارزها (ماینینگ) در ساعات و زمان اوج مصرف ممنوع است. وزارتخانه‌های نیرو و نفت (حسب مورد) ساعت و زمان اوج مصرف در طی سال را تعیین و ابلاغ می‌نمایند و از طریق شرکت‌های تابع و وابسته با نصب کنتور هوشمند نسبت به کنترل مصرف در این ساعات اقدام می‌نمایند. .

تبصره ۳- استفاده از انشعاب برق و گاز جهت استخراج رمزارزها (ماینینگ) صرفاً با ارایه مجوزهای تعیین‌شده در این تصویب‌نامه مجاز می‌باشد و هر گونه استفاده از انشعاب برق و گاز مصرف خانگی، عمومی، کشاورزی، صنعتی و سایر مصارف برای استخراج رمزارزها (ماینینگ) ممنوع است. وزارتخانه‌های نیرو و نفت موظفند از طریق شرکت‌ها تابع و وابسته نسبت به شناسایی، قطع و جمع‌آوری انشعابات فاقد مجوز اقدام و مطابق قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز آب و برق، تلفن، فاضلاب و گاز -مصوب ۱۳۹۶- عمل نمایند.

تبصره ۴- متقاضیان استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری‌شده رمزارزها (ماینینگ) در صورت استفاده از منابع تجدیدپذیر و پاک تابع قوانین و مقررات مربوط و ضوابط وزارت نیرو هستند.

۵- وزارتخانه‌های ارتباطات و فنآوری اطلاعات و اطلاعات و استانداری‌ها و فرمانداری‌ها نسبت به شناسایی و اعلام مراکز استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری شده رمزارزها (ماینینگ) با وزارت نیرو همکاری می‌نمایند.

۶- مراکز استخراج رمزارزها، به عنوان واحد تولید صنعتی شناخته‌شده و مشمول مقررات مالیاتی خواهند بود.

تبصره- واحدهای یادشده در صورتی که محصول خود را صادر و ارز حاصل از آن را بر اساس ضوابط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به چرخه اقتصادی کشور بازگردانند، مشمول مالیات با نرخ صفر خواهند بود.

اسحاق جهانگیری- معاون اول رییس‌جمهور

ابلاغ آیین‌نامه فرایند ماینینگ - آرش علیزاده نیری

ابلاغ آیین‌نامه فرایند ماینینگ – آرش علیزاده نیری

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یگ دادگستری

 

 

اشتباهاتی که باعث می شود استارت آپ ها با شکست مواجه شوند، استارت اپ ها عموما با تشکیل متخصصین در حوزه مشخصی تشکیل می گردد که بیشتر بر روی زوایای فنی موضوع متمرکز هستند و اصولا به مسایل حقوقی و یا مالی و شرکت داری توجهی ندارند چرا که در هنگام شروع تمرکز اصلی بر روی اجرایی شدن اصل موضوع است، زمانی که کار به نتیجه می رسد اختلافات نیز به دلیل عدم شفافیت موضوعات مالی و حقوقی شروع می شود که در موارد بسیاری دیده شده که یا سرعت رشد استارت اپ بسیار کند شده و یا به طور کل از بین رفته است لذا برای جلوگیری از چنین مشکلاتی می بایست تمامی زوایای شرکت و شرکت داری با استفاده از متخصصین امر که وکلای دادگستری می باشند بررسی و برای انها تمهیداتی اندیشیده شود.

اشتباهاتی که باعث می شود استارت آپ ها با شکست مواجه شوند

اشتباهاتی که باعث می شود استارت آپ ها با شکست مواجه شوند

عدم توجه به مسایل مرتبط به مالکیت فکری

تقریبا عمده ارزش افزوده ای که در یک استارت اپ وجود دارد بر اساس مالکیت فکری شکل می گیرد چرا که تمام انچه که ساخته شده عموما متعلق به خالق یا خالقین اثر می باشد که در واقع متعلق به کسانی است که علامت تجاری را ثبت می نمایند. در صورتی که پیش از شروع به کار تکلیف مالکیت فکری انچه که ساخته خواهد شد مشخص شود در زمان استفاده از نتیجه حاصل از کار و زحمت اشخاص اشکالی به وجود نخواهد آمد لذا قویا توصیه می گردد پیش از شروع به عملیات اجرایی ایده خود در صورتی که شریک یا شرکایی دارید و یا به صورت انفرادی فعالیت می نمایید برند خود را ثبت نمایید و تکلیف شرکا را در مالکیت و یا میزان مالکیت اشخاص ثالث به طور دقیق مشخص نمایید.

نداشتن قرارداد مشخص برای کارمندان

فلسفه تنظیم قرارداد پیشبینی اختلاف در اینده و ضمانت اجراهای مترتب بر اختلافات بعدی است خواه در خصوص قرارداد های کار و یا هر موضوع دیگری ، قرارداد کار نظر به اینکه از قواعد آمره می باشد و در بعضی از موارد تراضی به خلاف آن ممکن نیست از قرارداد هایی است که تنظیم آن دقت دو چندانی را می طلبد چراکه ممکن است تبعات سنگینی مانند نیمه کاره ماندن امور اجرایی به دلیل عدم همکاری کارمندان به وظایف محوله را در پی داشته باشد. لذا اولا برای استخدام همیشه قرارداد تنظیم نمایید دوما برای هر نوع شغلی بسته به ماهیت آن قرارداد مشخص و مخصوص آن پست را تنظیم نمایید.

مکتوب نکردن توافقات بین مدیران استارتاپ ها و افراد ثالث

از دیرباز در ایران زمین رسم بوده که با یک تار سیبیل معامله انجام میشده و گاها پس از انجام توافق و معامله یکی از طرفین به دلیل مکتوب نبودن توافقات از توافق خود رجوع و باعث ورود ضرر به طرف دیگر میگردید از طرفی گاها با فوت یکی از طرفیت معامله و عدم وجود توافق مکتوب وراث متوفی به دلیل اگاه نبودن از توافق معامله را نپذیرفته و معامله مانند فرض قبل به سرنوشت مشابهی منجر می شد، لذا قویا توصیه می گردد هیچ توافقی را به صورت شفاهی و غیر مکتوب انجام ندهید تا در موقع اختلاف بتوانید از حقوق خود دفاع نمایید.

ارسال نکردن اظهارنامه مالیاتی در موعد مشخص

ارسال اظهارنامه مالیاتی در موعد مشخص می تواند از ورود ضرر های هنگفت جلوگیری نماید چرا که عدم ارسال اظهارنامه در موعد باعث محاسبه مالیات به صورت علی الراس می گردد ، محاسبه علی الراس بدین نحو می باشد که بدون در نظر گرفتن میزان سود و زیان شرکت شما مالیات مشخص می شود و این تشخیص ممکن است بیش از مالیات متعلقه برای شرکت شما باشد و همچنین ممکن است شرکت مشمول معافیت های مالیاتی باشد و با تشخیص علی الراس این معافیت های مالیاتی به شما تعلق نخواهد گرفت.

نداشتن برگه قوانین و حریم خصوص در وب سایت و یا اپلیکیشن استارت اپ

هر نوع از شرکت ها خدمات مختلفی ارایه می نمایند و این ارایه خدمات واجد اثار حقوقی مختلفی خواهد بود ، اعلام این مهم که اقلام ارایه شده در وب سایت یا اپلیکیشن شما ایجاب به فروش هست یا پیشنهاد انجام معامله و یا این که از اطلاعات افراد چه استفاده ای خواهد شد و موارد اینچنینی که کاربران در هنگام استفاده از خدمات سایت تمامی موارد مورد نظر را قبول نمایند مانعی برای شکایات احتمالی کاربران و اشخاص ثالث خواهد بود.

نداشتن قرارداد محرمانگی

حفظ اسرار تجاری و ایده های نوآورانه شما یکی از مهمترین موضوعاتی است که در زمان اشتراک با اشخاص ثالث می بایست مورد توجه دو چندان قرار بگیرد، از قدیم جاسوسی صنعتی رواج داشته و افرادی بابت سرقت طرح ها و ایده های شرکت های بزرگ مشغول فعالیت بوده اند ، حال در دوره فن آوری اطلاعات سرقت ایده ها شایع گردیده لذا جهت جلوگیری از چنین مشکلاتی می توانید زمانی که ایده ای را با شخص ثالثی به اشتراک میگذارید قرارداد محرمانگی اطلاعات تنظیم نمایید و ضمانت اجرا های مشخصی را در نظر بگیرید تا در صورت تخطی طرف شما امکان مطالبه خسارت وجود داشته باشد.

نداشتن تیم قوی

شاید مهمترین عامل در سقوط استارت آپ ها نداشتن تیم قوی و حرفه ای در زمان تشکیل گروه باشد تیم قوی عبارت است از تیم فنی به همراه مشاورین با تجربه، برای داشتن تیم نیازی به استخدام تمامی نیروهای لازم وجود ندارد بلکه می توان به روش های مختلفی از تخصص های مورد نظر استفاده کرد به عنوان مثال استفاده از نیرو های فنی با شریک نمودن افراد و یا استفاده از خدمات مشاورین به صورت قرارداد های مشاوره ای.

 

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یک دادگستری

متخصص در دعاوی بانکی و جرایم رایانه ای و استارت آپ ها

تلفن همراه : ۰۹۱۲۲۰۹۱۵۷۵

قرارداد محرمانگی Non-Disclosure Agreement (NDA) یک قرارداد حقوقی است بین دو یا چند شخص اعم از حقیقی و یا حقوقی که ممکن است روابطی داشته باشند که نیاز به حفظ اسراری دارد. برای اینکه طرفین تمایل دارند اطلاعات محرمانه خود را به اشتراک بگذارند که برای طرف های درگیر دیگر مانند رقبا و افراد عادی وجود ندارد این قرارداد تنظیم می شود.

Non-Disclosure Agreement قرارداد محرمانگی اطلاعات

Non-Disclosure Agreement قرارداد محرمانگی اطلاعات

نحوه عملکرد قرارداد محرمانگی

قرارداد محرمانگی زمانی تنظیم می گردد که دو شرکت که تمایل به برقراری روابط تجاری و نیاز به محافظت از منافع و جزییات اطلاعات و طرح های خود دارند از انتشار اطلاعات مربوط به فرایند تجاری و اسرار طرف دیگر محدود شوند.

همچنین قرارداد محرمانگی بین کارفرما و کارگر نیز تنظیم می گردد زمانی که کارگر به اطلاعات حساس و ضروری کارفرما دسترسی داشته باشد در این وضعیت کارفرما می تواند از کارگر درخواست نماید که قرارداد محرمانگی را امضا نماید ، این قرارداد باعث خواهد شد که کارگر اطلاعات محرمانه کارفرما را منتشر ننماید و باعث صرف هزینه های گزاف بابت امور حقوقی و آسیب های بعدی نگردد.

قرارداد محرمانگی گاها بین شرکت های استارتآپی که به دنبال سرمایه گذار هستند و سرمایه گذار شرکت و یا افرادی که ممکن است بعدا در شرکت سرمایه گذاری نمایند منعقد می گردد و بدیهی است که قرارداد محرمانگی یک روش معمول بابت حفظ اسرار تجاری شرکت ها می باشد. این اطلاعات می تواند شامل پلن های فروش، استراتژی های شرکت ، ایده ها و طرح های صنعتی ، مشتریان بالقوه و … باشد.

 

<< موضوع مهم توافقنامه محرمانگی از لحاظ قانونی توافقی محرمانه است که در صورت نقض هر یک از شرایط قرارداد موجبات جبران خسارت های بالقوه و پیامدهای دیگر را امکان پذیر خواهد نمود. >>

 

درک قرارداد محرمانگی

معمولا قراراد های محرمانگی را افراد با سلایق و بر اساس روابط شخصی خود تنظیم می نمایند ولی به طور کلی قرارداد محرمانگی بهتر است دارای شش قسمت اصلی و ضروری باشد که عبارتند از

طرفین قرارداد محرمانگی ،

تعریف واژگان قراردادی و اطلاعات محرمانه ،

اطلاعاتی که می بایست محرمانه در نظر گرفته شوند ،

تعهدات طرف دریافت کننده اطلاعات ،

دوره زمانی مورد نظر و

سایر مقررات مورد نظر.

 

شروط پیشنهادی

نخست برای تنظیم قرارداد محرمانگی طرفین قرارداد

در بادی امر موضوع مشخصی باشد ولی در زمان تنظیم قرارداد می تواند دارای چالش های متعددی باشد ، مانند زمانی که شخص صاحب امضا معتبر شرکت نباشد و اطلاعات را در اختیار شرکتی قرار دهیم که مسولیتی در قبال طرفین قرارداد محرمانگی نداشته باشد.

نکته بعدی معلوم نمودن این مهم است که کدام یک از طرفین می بایست اطلاعات را به صورت محرمانه حفظ نمایند. همچنین ممکن است یکی از طرفین دارای شرکت های تابعه باشد که در چنین مواقعی می بایست شرکت های تابعه و یا بعضا افراد دیگری نیز در قرارداد در نظر گرفته شوند.

دوم واژگان قراردادی و تعریف اطلاعات محرمانه است که می بایست مشخصا بیان شود.

سوم اطلاعات محرمانه ای که از طرف یکی از طرفین در اختیار طرف دیگر قرار میگیرد باید به طور دقیق و مشخص اعلام شود تا در زمان ایجاد اختلاف بتوانیم از ظرفیت قرارداد محرمانگی در خصوص نقض تعهدات استفاده نماییم.

چهارم تعهدات طرفینی می بایست به طور روشن مشخص شود که طرفی که اطلاعات را دریافت می کند از آن اطلاعات چه بهره برداری ای می تواند انجام دهد و در صورت نقض تعهدات خود چه ضمانت اجرایی در نظر گرفته خواهد شد.

پنجم دوره زمانی در قرارداد محرمانگی دوره ای است که مدت عدم افشای اطلاعات را مشخص می کند و در طی این دوره طرفی که اطلاعات را دریافت نموده ملزم به حفظ محرمانگی اطلاعات خواهد بود.

ششم سایر موضوعات متفرقه که می تواند دارای طیف وسیعی از شروط قراردادی باشد که عبارت است از شروطی که شاید مستقیما مربوط به موضوع قرارداد نمی باشند مانند قانون حاکم بر قرارداد ، داوری ، در صورت وجود اختلاف پرداخت حق الوکاله وکیل ، نسخ قرارداد و ….

 

 

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یک دادگستری

قرارداد هوشمند قراردادی است که بر روی بستر بلاکچین و در فضای سایبر قابل اجرا است در واقع قرارداد های هوشمند نوع جدیدی از قرارداد نیست بلکه نحوه انعقاد و اجرای انها بر بستر بلاکچین و به صورت غیر قابل بازگشت می باشد.

قرارداد هوشمند ( Smart Contract) چیست ؟

قرارداد هوشمند یک پروتکل رایانه ای است به منظور تسریع، تایید یا اجرا یا عملکرد قراردادی به صورت دیجیتالی و به صورت خود اجرایی ،پس برای اجرای قرارداد های هوشمند نیازی به وجود شخص ثالث نیست.

این قرارداد ها در سیستم های رایانه ای و زنجیره های بلاک (Blockchain) ذخیره می شوند و همانطور که آگاهید این زنجیره بلاک ها غیر قابل تغییر می باشند.

در سال ۱۹۴۴نیک سابو دانش اموخته حقوق که با رمز نگاری هم اشنا بود برای اولین بار مفاهیم این نوع قرارداد هارا ابداع نمود که به دلیل نبود امکانات لازم امکان اجرایی نمودن ایده مقدور نشد.

 

مشکلات حقوقی قرارداد های هوشمند

به طور کلی هر گونه عمل حقوقی می بایست منطبق با قوانین مربوطه و همچنین رویه های پذیرفته شده در سیستم قضایی باشد تا بتواند حمایت های قانونی را بدست آورد به عنوان مثال در مورد اجاره املاک جهت انجام تخلیه پس از انقضای موعد قرارداد سنتی و اجاره توسط دو نفر شاهد امضا شود که در قرارداد های هوشمند می بایست چنین شروطی انجام پذیرد تا بتواند از حمایت قانونی تخلیه فوری استفاده شود و یا نظر به ماهیت این گونه قرارداد ها شرایط مربوط به عقود غایبین ( عبارت فقهی قرارداد از راه دور ) از قبیل ایجاب و قبول و زمان و مکان تحقق عقود و همچنین دادگاه صالح جهت رسیدگی به اختلافات احتمالی دچار اشکال خواهد شد که می بایست در مورد این موارد بررسی های جامع و کاملی انجام شود.

نمونه های قابل اجرای قرارداد هوشمند :

قرارداد اجاره املاک

تصور بفرمایید یک قرارداد هوشمند اجاره بین مالک و مستاجر برای مدت یک ماه از طریق اینترنت و بدون حضور طرفین با استفاده از امضا الکترونیکی منعقد شده و ثمن معامله نیز از طریق رمز ارز ها پرداخت شده و برای ورود مستاجر به وسیله اینترنت اشیا رمز عبور اختصاص داده شده.

کارکرد قرارداد هوشمند پس از انقضای موعد و یا عدم پرداخت اجاره در مهلت نمایان می شود که بدون حضور مالک امکان تغییر رمز عبور و عدم امکان ورود مجدد مستاجر به ملک و احتمالا استرداد ودیعه ممکن خواهد بود.

 

قرارداد های پیمانکاری

معمولا در قرارداد های پیمانکاری ، پیمانکار پس از انجام امور محوله می بایست صورت وضعیت های خود را تحویل کارفرما نماید و پس از تایید در انتظار پرداخت خواهد ماند در حالی که در قرارداد های هوشمند میتوان به نحوی تنظیم نمود که به محض تایید کارفرما مبلغ صورت وضعیت مورد تایید فورا پرداخت گردد و نیازی به پیگیری پیمانکار نباشد.

انتخابات

یکی دیگر از کارکرد های قرارداد های هوشمند استفاده از این امکانات جهت برگذاری انتخابات است به نحوی که امکان هر گونه تقلب و یا خطای انسانی به صفر خواهد رسید.

 

آیا قرارداد های هوشمند جایگزین وکلا و دفاتر اسناد رسمی خواهند شد ؟

همانطور که پیشتر اشاره شد قرارداد های هوشمند اصولا در مورد نگارش قرارداد موضوعیت ندارد بلکه در مورد نحوه اجرا بدون هر گونه دخالت عامل انسانی است لذا تصور حذف عامل انسانی در زمینه نگارش قراردادها با توجه به اینکه هر قراردادی نیاز به نگارش مختص همان قرارداد بر اساس ویژگی های خاص هر کیس دارد غیر منطقی و کارشناسی نشده است لذا به نظر می رسد قرارداد های هوشمند به عنوان ابزاری جهت اجرای خودکار قرارداد استفاده گردد.

 

اشکالات وارد بر قرارداد های هوشمند

قرارداد های هوشمند دارای ویژگی های ارزشمندی است که بعضا این ویژگی ها خود مشکلات بزرگی را ایجاد می نماید به عنوان مثال در قراردادی ملکی را که قبلا اجاره داده اید با اشتباه در پلاک مجدد اجاره می  دهید که می تواند با مشکلات حقوقی متعددی شمارا مواجه نماید و یا وجهی را انتقال می دهید به شخص اشتباه که در این صورت این فرایند به هیچ وجه قابل بازگشت نیست و حتی با اخذ حکم قانونی از محاکم نیز غیر قابل باز گشت می باشد.

اشکال بعدی احتمال وجود باگ در نرم افزار طراحی شده است که در صورت دسترسی غیر مجاز و یا هک سیستم و سو استفاده احتمالی امکان رهگیری و بازگشت اموال ممکن نخواهد بود.

نکته بعدی خلا های قانونی در کشور های مختلف است که می تواند مشکلات عدیده ای را برای استفاده کنندگان این نوع قرارداد ها ایجاد نماید.

 

قرارداد هوشمند آرش علیزاده نیری وکیل پایه یک دادگستری

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یک دادگستری

حق تقدم در دریافت سرمایه اولیه

یکی از شروطی که معمولا سرمایه گذاران در زمان سرمایه گذاری در قرارداد خود قرار می دهند حق تقدم در دریافت سرمایه اولیه در صورت انحلال شرکت است. معمولا این شرط زمان سرمایه گذاری در شرکت های استارتاپی تنظیم می گردد.

این شرط هنگام تسویه و انحلال شرکت اهمیت خود را نشان می دهد و در صورتی که زمان تنظیم آن دقت کافی معمول نگردد می تواند باعث زیان هنگفتی به سهامداران عادی گردد.

برای درک بهتر موضوع ابتدا می بایست ساز و کار قانونی چنین شروطی را در قوانین مربوطه بررسی نمود. برای استفاده از این ظرفیت می توان از تاسیس حقوقی سهام ممتاز مندرج در لایحه اصلاح قانون تجارت مصوب ۲۴/۱۲/۱۳۴۷ می باشد پس سهام ممتاز صرفا در شرکت های سهامی اعم از شرکت سهامی خاص یا شرکت سهامی عام قابل اعمال است

 

سهام ممتاز

سهام ممتاز به سهامی گفته می شود که برای این نوع از سهام امتیازاتی بیشتر از سهام عادی در نظر گرفته می شود مانند :

دریافت سود بیشتر

موسسین یا سهامداران به هر علتی توافق نمایند در صورت سود دهی شرکت به عده ای از سهامداران دارای سهام ممتاز درصدی بیشتر از سود شرکت و میزان سهامی که در اختیار دارند سود پرداخت گردد و یا

 

حق تقدم در دریافت سرمایه اولیه

سهامداران می توانند توافق نمایند که در صورت انحلال شرکت پس از پرداخت دیون و بدهی شرکت ابتدا سهامداران ممتاز سهم خود را برداشت نمایند و در صورتی که اموال شرکت مانده ای داشته باشد بین سایر سهامداران تقسیم گردد و یا سهم بیشتری از اموال شرکت به سهامداران ممتاز تعلق بگیرد در این فرض ممکن است اموال شرکت تکاپوی پرداخت سهم تمامی سهامدارن را ندهد و پس از برداشت میزان سهم سهامداران ممتاز مالی برای تقسیم بین سهامداران عادی وجود نداشته باشد و متحمل ضرر گردند.

و سایر امتیازاتی که می توان در نظر گرفت.

 

مقرر نمودن سهام ممتاز

برای ایجاد سهام ممتاز حسب ماده ۷ لایحه اصلاح قانون تجارت در زمان ثبت شرکت توسط موسسین شرکت و حسب ماده ۴۲ لایحه اصلاح با تصویب مجمع عمومی فوق العاده تا پیش از انحلال شرکت می توان سهام ممتاز برای سهامدارن ایجاد نمود.

 

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یک دادگستری

وکیل استارت آپ

وکیل استارت آپ - آرش علیزاده نیری

نام دامنه تقریبا یکی از الزامات هر کسب و کاری در زندگی فن اورانه پیش رو است، وجود بسیاری از کسب و کارهای نوین ( استارت اپ ها ) بدون داشتن نام دامنه تقریبا غیر ممکن است ، انتخاب نام دامنه برای هر کسب و کاری از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که ممکن است با انتخاب نام هایی که مربوط به برند های ثبت شده دیگری باشند با ضمانت اجراهای سختی مانند ابطال نام دامنه مواجه شوند.

گاها دیده می شود نام های دامنه برند های معروف توسط افراد عادی ثبت می شوند که این مهم با مالکیت فکری برند مورد نظر در تضاد خواهد بود در این گونه موارد برای استرداد نام دامنه راهکارهای مختلفی وجود دارد این راهکارها در دو طبقه داخلی و بین المللی امکان پذیر است.

روش های ابطال نام دامنه

روش اول  : راهکار داخلی را تقریبا افراد با آن اشنایی دارند ، مراجعه به محاکم حقوقی و تقدیم دادخواست ابطال نامه دامنه ای که ادعای ثبت غیر قانونی آن وجود دارد، در این روش زمان طولانی پیش رو خواهد بود و ممکن است نتیجه دلخواه به دلیل تخصصی نبودن محاکم نیز به دست نیاید.

روش دوم : راهکار بین المللی جهت ابطال نام دامنه : استفاده از ظرفیت های داوری تخصصی در مورد ابطال نام دامنه می باشد، چندین سازمان و نهاد چنین خدماتی را ارایه می نمایند که بر اساس یک سری اصول و قواعد در کمتر از دو ماه نسبت به رسیدگی و تصمیم گیری در این خصوص اقدام می نمایند.

نهادهای اداری ( شبه داوری)  متعددی در این زمینه وجود دارند که جمهوری اسلامی ایران صرفا نهاد داوری تخصصی موجود در سازمان جهانی مالکیت فکری WIPO را پذیرفته ، برای استفاده از ظرفیت این نهاد شخص مدعی ابطال نام دامنه به صورت الکترونیکی درخواست و مدارک خود را ارایه می نماید و سازمان بر اساس اطلاعات مندرج در زمان ثبت نام دامنه درخواست پاسخ از مالک فعلی دامنه می نماید و در نهایت نسبت به موضوع تصمیم گیری می نماید.

نهاد اخیر الذکر برای تصمیم گیری می بایست سه شرط را بررسی نماید که در صورت اجماع هر سه شرط می تواند نسبت به ابطال نام دامنه و نهایتا انتقال نام دامنه به نام مدعی اقدام نماید.

شروط فوق الذکر به شرح ذیل می باشند :

۱-نام ‌دامنه ثبت شده مشابه یا دارای تشابه گمراه‌ کننده با علامت تجاری یا علامت خدماتی است که خواهان نسبت بدان دارای حق است، و

۲-دارنده هیچگونه حق یا منفعت مشروع نسبت به نام دامنه ندارد، و

۳-ثبت دامنه یا استفاده از آن با سوءنیت انجام گرفته باشد

پس خواهان باید در جریان رسیدگی ثابت نماید که هر سه عنصر در ادعای وی موجود است.

اثبات هر یک از موارد فوق دارای شرایط ویژه ای می باشد که نیاز به بررسی دقیق هر پرونده را می طلبد.

آرش علیزاده نیری - ابطال نام دامنه

آرش علیزاده نیری - ابطال نام دامنه

 

 

 

 

 

آرش علیزاده نیری

وکیل متخصص جرایم رایانه ای

وکیل پایه یک دادگستری

آیین‌نامه جمع‌آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی

در اجرای ماده ۵۴ قانون جرایم رایانه‌ای مصوب ۵/۳/۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی و بنا به پیشنهاد وزیر دادگستری، آیین‌نامه جمع‌آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی به شرح مواد آتی است:

فصل اول: تعاریف

ماده ۱ـ‌ واژه‌ها و اصطلاحات به کار برده شده در این آئین‌نامه در معانی زیر به کار می‌رود:

الف- ارائه دهندگان خدمات دسترسی: اشخاصی هستند که امکان ارتباط کاربران را با شبکه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی و ارتباطی داخلی یا بین‌المللی یا هر شبکه مستقل دیگر فراهم می‌آورند از قبیل تأمین کنندگان،‌ توزیع کنندگان،‌ عرضه کنندگان خدمات ‌دسترسی به شبکه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی.

ب- ارائه دهندگان خدمات میزبانی: اشخاصی هستند که امکان دسترسی کاربران به‌ فضای ایجاد شده توسط سامانه‌های رایانه‌ای،‌ مخابراتی و ارتباطی تحت تصرف یا کنترل خود را به کاربران واگذار می‌کنند تا راساً یا توسط کاربر متقاضی، داده‌های رایانه‌ای را جهت نگهداری،‌ انتشار،‌ توزیع یا ارائه در شبکه‌های داخلی یا بین‌المللی یا هر منظور دیگر ذخیره یا پردازش کنند.

ج ـ ارائه داده‌های الکترونیکی: عبارت است از در اختیار قراردادن تمام یا بخشی از داده‌های حفظ یا نگهداری شده توسط ارائه دهندگان خدمات دسترسی یا میزبانی یا اشخاصی که داده‌ها را تحت تصرف یا کنترل دارند.

د – جمع‌آوری ادله الکترونیکی: فرآیندی است که طی آن ادله الکترونیکی به تنهایی یا به همراه سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده،‌ نگــهداری، حفظ فوری، تفتیش و توقیف و شنود می‌شوند.

هـ – زنجیره حفاظتی: مجموعه اقداماتی است که ضابط دادگستری و سایر اشخاص ذیصلاح به منظور حفظ صحت، تمامیت، اعتبار و انکار ناپذیری ادله الکترونیکی با بکارگیری ابزارها و روش‌های استاندارد در مراحل شناسایی، کشف، جمع‌آوری، مستند سازی، تجزیه و تحلیل و ارائه آنها به مرجع مربوط به اجرا در آورده و ثبت می‌کنند؛ به نحوی که امکان رد یابی آنها از مبدا تا مقصد وجود داشته باشد.

و – شنود: عبارت است از هرگونه دستیابی به محتوای در حال انتقال ارتباطات غیر عمومی در سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا امواج الکترومغناطیسی با استفاده از سامانه‌ها و تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مربوط.

ز – مجری حفاظت: شخصی است که به نحوی داده‌های رایانه‌ای ذخیره شده را تحت تصرف یا کنترل دارد و مطابق ماده ۳۴ قانون و سایر قوانین و مقررات جهت حفاظت آنها تعیین می‌شود.

ح ـ‌ متصرف قانونی: در مورد اشخاص حقیقی، شخص مالک یا شخصی است که به نحوی داده یا سامانه را به صورت مشروع در اختیار دارد یا نماینده یا ولی یا سرپرست قانونی وی. در مورد اشخاص حقوقی دولتی یا عمومی غیر دولتی، بالاترین مقام آنها یا نماینده قانونی آنها طبق مقررات مربوط و در مورد سایر اشخاص حقوقی، مدیر یا نماینده قانونی آنهاست.

ط ـ‌ قانون: منظور از قانون در این آیین نامه،‌ قانون جرایم رایانه‌ای مصوب ۵/۳/۱۳۸۸ است.

تبصره: سایر اصطلاحات به شرح تعریف ارائه شده در قوانین دیگر است.

آیین‌نامه جمع‌آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی آرش علیزاده نیری

آیین‌نامه جمع‌آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی آرش علیزاده نیری

آیین‌نامه جمع‌آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی

فصل دوم: جمع‌آوری ادله الکترونیکی

الف: نگهداری داده‌ها

ماده۲ـ ارائه دهندگان خدمات دسترسی و میزبانی موظفند از سامانه‌هایی استفاده نمایند که قابلیت نگهداری داده‌های ترافیک و اطلاعات کاربران را مطابق مواد ۳۲ و ۳۳ قانون داشته باشد.

ماده ۳ـ ارائه‌دهندگان خدمات دسترسی موظفــند سامانه‌های خود را به نحوی تنظیم کنند که کلیه ارتباطات رایانه‌ای را که از طریق آنها انجام می‌شود ثبت کنند و کلیه داده‌های ترافیک مربوط به خود و کاربران مربوط را تا شش ماه پس از ایجاد نگهداری کنند.

تبصره : عرضه کنندگان خدمات دسترسی حضوری اینترنت (کافی نت‌ها) موظفند مشخصات هویتی، آدرس، ساعت شروع و خاتمه کار کاربر و نشانی اینترنتی (IP) تخصیصی را در دفتر روزانه ثبت کنند.

ماده ۴ـ ارائه دهندگان خدمت دسترسی موظفند اطلاعات کاربران را حداقل ۶ ماه پس از خاتمه اشتراک یا لغو قرارداد کاربر نگهداری کنند. هویت و نشانی کاربر باید در قرارداد منعقده درج شود.

ماده۵ ـ ارائه‌دهندگان خدمات میزبانی داخلی و نمایندگان داخلی ارائه‌ دهندگان خدمات میزبانی خارجی موظفند اطلاعات کاربران خود را حداقل تا شش ماه پس از خاتمه اشتراک و محتوای ذخیره شده و داده ترافیک حاصل از تغییرات ایجاد شده را حداقل تا پانزده روز نگهداری کنند. برگه اشتراک باید به نحوی تنظیم شود که هویت و نشانی آنان مشخص باشد.

تبصره ۱ : ارائه‌دهندگان خدمات میزبانی موظفند سامانه‌های رایانه‌ای خود را به نحوی تنظیم کنند که هرگونه تغییر اعم از اصلاح یا حذف محتوا و داده ترافیک حاصل از آن را ذخیره نماید.

تبصره ۲: اشخاصی که نسبت به انباشت یا ذخیره موقت اطلاعات در راستای ارائه خدمات دسترسی اقــدام می‌کنند،‌ ارائه دهنده خدمات میزبانی محسوب نمی‌شوند.

ماده ۶ـ‌ ارائه دهندگان خدمات دسترسی و میزبانی و مجریان حفاظت موظفند امنیت داده‌های ترافیکی و محتوای نگهداری و حفاظت شده را مطابق با ضوابط و دستورالعمل هایی که به تصویب رییس قوه قضاییه می‌رسد، تأمین نمایند.‌

ماده ۷ـ‌ داده‌های محتوا و ترافیک و اطلاعات کاربران باید مطابق مقررات این آیین‌نامه به نحوی نگهداری، حفاظت، توقیف و ارائه شود که صحت و تمامیت، محرمانگی،‌ اعتبار و انکار ناپذیری آنها محفوظ بماند.

ماده ۸ـ‌ در مواردی که برابر قانون نگهداری و حفاظت داده‌ها الزامی است،‌ نگهداری و حفاظت باید به گونه‌ای انجام شود که مدیریت جستجو و گزارش دهی آنها امکان‌پذیر باشد.

ماده ۹ـ‌ وزارت ارتباطات و فن آوری اطلاعات هماهنگی‌های لازم برای تنظیم زمان سامانه‌های جمع‌آوری داده‌های محتوا، ترافیک و اطلاعات کاربران را مطابق با ساعت رسمی کشور به عمل می‌آورد.

ماده ۱۰ـ‌ مرکز آمار و فناوری اطلاعات با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات سالانه رویه‌های فنی نحوه نگهداری، حفاظت، توقیف و ارائه داده‌ها و اطلاعات کاربران و همچنین راهنماهای عملی حفظ امنیت و استناد پذیری داده‌ها را تصویب و به ارائه دهندگان خدمات دسترسی و میزبانی و بهره برداران ابلاغ می‌کند.

ب: حفاظت از ادله رایانه‌ای

ماده ۱۱ـ مقام قضایی در جریان تحقیق و فرایند رسیدگی می‌تواند دستور حفاظت هر نوع داده رایانه‌ای ذخیره شده را ازجمله داده‌های رمزنگاری شده، حذف،‌ پنهان،‌ فشرده یا پنهان نگاری شده و یا داده‌هایی که نوع و نام آنها موقتاً تغییریافته و یا داده‌هایی که برای بررسی آنها نیاز به سخت افزار مخصوصی می‌باشد، صادر کند.

تبصره۱:‌ ضابطان قضایی فقط در موارد مندرج در ماده ۳۴ قانون می‌توانند راساً دستور حفاظت داده‌های ذخیره شده را صادر کنند.

تبصره۲: قاضی مکلف است بلافاصله پس از اعلام ضابط قضایی نسبت به تأیید یا رد دستور حفاظت صادره توسط ضابط اظهار نظر کند.

مجری حفاظت تا تعیین تکلیف از ناحیه قاضی موظف به حفاظت از اطلاعات است.

ماده ۱۲ـ‌ دستور حفاظت باید به طور صریح و دقیق مشتمل بر نوع داده‌ها،‌ موضوع و‌ مدت زمان با رعایت تبصره ۲ ماده ۳۴ قانون،‌ باشد.

ماده ۱۳ـ‌ در موارد مقتضی،‌ اجرای دستور حفاظت با نظارت ضابطان قضایی متخصص یا اشخاص خبره مورد وثوق به نمایندگی از طرف مرجع قضایی انجام می‌شود.

ماده ۱۴ـ‌ مجری حفاظت موظف است بلافاصله پس از ابلاغ، دستور حفاظت را اجرا و صورت‌جلسه ‌ای را مشتمل بر زمان اجرای دستور،‌ نحوه حفاظت،‌ حجم و نوع داده‌های حفاظت شده در دو نسخه تنظیم و یک نسخه از آن را به مرجع صادر کننده دستور ارسال کند و نسخه دیگر را نزد خود نگه دارد.

ماده ۱۵ـ‌ دستور حفاظت باید فوری و با روش مطمئن به مجری حفاظت ابلاغ شود. این دستور همچنین به اشخاص ذینفع نیز ابلاغ می‌شود؛ مگر آن که ابلاغ به آنها مخلّ رسیدگی باشد که در این صورت تشخیص زمان ابلاغ حسب مورد با مقام قضایی است.

تبصره:‌ روش مطمئن روشی است که با توجه به نوع داده‌ها و طول مدت زمان حفاظت، امکان بهره برداری از داده‌های حفاظت شده را در مراحل بعدی دادرسی ممکن سازد.

ماده ۱۶ـ‌ حفاظت از داده‌ها باید به نحوی باشد که محرمانگی،‌ تمامیت،‌ صحت و انکارناپذیری داده‌ها رعایت شود.

ج: ارائه ادله رایانه‌ای

ماده ۱۷ـ‌ دستور ارائه توسط مقام قضایی صادر می‌شود و باید به طور صریح و شفاف و مشتمل بر شخص ارائه دهنده،‌ موضوع و نوع داده‌ها،‌ شیوه و زمان تحویل داده‌ها و مرجع تحویل گیرنده باشد.

ماده ۱۸ـ‌ ارائه داده‌ها باید به نحوی باشد که محرمانگی،‌ تمامیت،‌ صحت و انکارناپذیری داده‌ها رعایت شده و حتی الامکان بدون ایجاد مانع برای فعالیت سامانه و با روش متعارف و کم هزینه به یکی از شیوه‌های ذیل باشد:

الف- تحویل یک نسخه چاپ شده از داده.

ب- تحویل یک نسخه رایانه‌ای از داده.

ج- ایجاد دسترسی به داده.

د- انتقال تجهیزات رایانه‌ای و مخابراتی.

ماده ۱۹ـ‌ هنگام ارائه داده‌ها صورت‌جلسه ‌ای در سه نسخه تنظیم و حداقل موارد ذیل در آن ذکر و به امضای ارائه دهنده و تحویل گیرنده می‌رسد:

الف- شماره و تاریخ دستور قضایی ارائه داده‌ها

ب – مشخصات ارائه دهنده

ج – مشخصــات تحــویل گیرنده

د- زمان و مکان ارائه

هـ نوع و حجم داده‌ها

و – اطلاعات مربوط به نحوه حفظ یا نگهداری داده‌ها

ز – روشهای امنیتی بکاررفته در زمان ارائه

ح – مشخصات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تجهیزات

ط – شیوه ارائه و مشخصات داده.

تبصره ۱: درهنگام انتقال تجهیزات،‌ احتیاط لازم برای حفظ آنها به عمل می‌آید.

تبصره۲: یک نسخه از صورت‌جلسه به مرجع قضایی ارسال می‌شود و نسخه‌ای در اختیار ارائه دهنده و نسخه دیگر در اختیار تحویل گیرنده قرار می‌گیرد.

ماده ۲۰ـ‌ از زمان ارائه داده‌ها به ضابطان قضایی یا دیگر اشخاص ذیربط،‌ مسؤلیت حفظ داده‌های مذکور با شخص یا اشخاص تحویل گیرنده خواهد بود.

ماده ۲۱ـ‌ ارائه داده‌هایی که افشا یا دسترسی به آنها مطابق قوانین خاص دارای محدودیت یا توأم با تشریفات می‌باشد،‌ تابع مقررات مربوط است.

ماده ۲۲ـ‌ دستور ارائه داده،‌ مجوز افشای آن نیست و پس از دستور ارائه هرگونه دسترسی به مفاد داده مستلزم صدور دستور قضایی است.

ماده ۲۳ـ اشخاصی که مسئول اجرای هر یک از دستورات قضایی اعم از نگهداری، حفاظت، ارائه، تفتیش و توقیف سامانه و داده یا شنود آن می‌باشند یا دستور به آنها ابلاغ می‌شود یا به نوعی مرتبط با دستورات یاد شده هستند، حق افشای مفاد دستور و یا داده‌ها و اطلاعات مربوط را ندارند.

د: تفتیش و توقیف ادله رایانه‌ای

ماده ۲۴ـ ضابطان قضایی باید کلیه اطلاعاتی که ضرورت تفتیش و توقیف را ایجاب می‌نماید در درخواست خود اعلام کنند. همچنین، موارد زیر را حسب مورد در درخواست تفتیش یا توقیف ذکر کنند:

الف- دلایل ضرورت تفتیش و توقیف

ب – حتی الامکان نوع و میزان داده‌ها و سخت افزارها

ج – محل تفتیش یا توقیف

د – دلایل لازم برای تصویربرداری و بررسی در خارج از محل

هـ – زمان تقریبی لازم برای تفتیش و توقیف.

ماده ۲۵ـ‌ در دستور تفتیش یا توقیف داده یا سامانه باید محل تفتیش یا توقیف تعیین و حتی الامکان در محل استقرار سامانه انجام پذیرد.

ماده ۲۶ـ‌ مدت توقیف و فرصت اجرای تفتیش باید در دستور قضایی تصریح و کمترین فرصت ممکن منظور شود. در صورت نیاز به زمان بیشتر، به درخواست مجری تفتیش یا توقیف و ذکر علت آن، این مدت قابل تمدید است.

ماده ۲۷ـ‌ تفتیش و توقیف در مواردی که مستلزم ورود به منازل و اماکن خصوصی باشد، مطابق مقررات مندرج در آیین دادرسی کیفری خواهد بود.

ماده ۲۸ـ‌ در مواردی که تفتیش یا توقیف طبق دستور قضایی بدون حضور متصرف قانونی یا شخصی که داده یا سامانه را تحت اختیار دارد، انجام پذیرد، مراتب پس از انجام فوراً به ذینفع ابلاغ خواهد شد.

ماده ۲۹ـ‌ چنانچه پس از اجرای دستور توقیف و یا در زمان اجرای دستور توقیف داده‌ها یا سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی بیم لطمه جانی یا خسارت مالی شدید به اشخاص یا اخلال در ارائه خدمات عمومی برود مراتب از مرجع قضایی صادرکننده دستور توقیف کسب تکلیف شده و در صورت تشخیص قاضی حسب مفاد ماده ۴۴ قانون عمل می‌گردد.

ماده ۳۰ ـ‌ قوه قضاییه تمهیدات لازم از جمله بستر سازی و ایجاد زیر ساختهای ارتباط رایانه‌ای و الکترونیکی و همچنین راه‌اندازی سامانه‌ها و درگاههای مبتنی بر فناوری اطلاعات را جهت تسهیل در عملیاتی کردن فرایندها و روشهای موضوع این آیین‌نامه فراهم می‌آورد.

ماده ۳۱ـ‌ اشخاصی که داده‌ها یا سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی را تحت کنترل و یا تصرف دارند، موظف به همکاری در اجرای دستور تفتیش و توقیف می‌باشند. در صورتی که به واسطه عدم همکاری یا عدم دسترسی به این اشخاص، تفتیش یا توقیف امکان پذیر نباشد، ‌نحوه دسترسی به داده‌ها یا سامانه‌ها از قبیل ورود به محل، رفع موانع استفاده از سخت افزار و نرم افزار، رمزگشایی و امثال آن با دستور مقام قضایی تعیین خواهد شد.

ماده ۳۲ـ‌ رضایت متصرف قانونی سامانه موضوع بند ج ماده ۴۱ قانون، باید کتبی و با امضای وی باشد.

ماده ۳۳ـ‌ در مواردی که توقیف داده‌ها به روش چاپ یا کپی یا تصویربرداری داده‌ها انجام می‌شود، اصل داده‌ها در صورتی توقیف و غیر قابل دسترس می‌شود که در دستور قضایی تصریح شده باشد.

ماده ۳۴ـ‌ ضابطان صرفاً مجاز به تفتیش و توقیف داده‌ها و سامانه‌هایی هستند که به طور صریح در دستور قضایی ذکر گردیده و چنانچه حین اجرای دستور،‌ داده‌های مرتبط با جرم ارتکابی در سایر سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی تحت کنترل یا تصرف متهم کشف شود، در صورت بیم امحا نسبت به حفظ فوری داده‌ها اقدام و مراتب را حداکثر ظرف ۲۴ ساعت کتباً به مقام قضایی مربوط گزارش می‌دهند.

ماده ۳۵ـ‌ تفتیش داده‌ها یا سامانه‌ها در محل استقرار یا از طریق شبکه یا در آزمایشگاه یا در محل مناسب با دستور و تشخیص مقام قضایی با رعایت صحت، تمامیت، ‌محرمانگی، و انکارناپذیری ادله انجام می‌پذیرد.

ماده ۳۶ـ‌ ضابطان و اشخاصی که حسب قانون مأمور جمع‌آوری، تفتیش، نگهداری، حفظ و انتقال داده‌ها و سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی می‌شوند باید علاوه بر داشتن شرایط لازم از قبیل تخصص و توانایی فنی و آموزش کافی، تجهیزات و وسایل لازم را در اختیار داشته باشند.

ماده ۳۷ـ‌ هنگام تفتیش رعایت موارد زیر ضروری است:

الف ـ‌ شیوه اقدام نباید موجب تغییر، امحا یا جابجایی داده‌های مورد نظر در سامانه‌های رایانه‌ای باشد.

ب‌ ـ‌ تفتیش صرفاً در محدوده دستور قضایی و داده‌های مرتبط با جرم موضوع دستور، انجام می‌پذیرد.

ج ـ‌ کلیه فرایندهای انجام شده بر روی داده‌های مورد تفتیش یا توقیف باید با استفاده از روش‌های قابل تشخیص،‌ ثبت و محافظت شود.

ماده ۳۸ ـ توقیف با رعایت تناسب، نوع، اهمیت و نقش داده یا سامانه رایانه‌ای یا مخابراتی به روش‌های زیر انجام می‌شود:

الف ـ‌ در توقیف داده‌ها از طریق چاپ داده‌ها، غیر قابل دسترس کردن داده‌ها به روش‌هایی از قبیل تغییر گذرواژه یا رمزنگاری و ضبط حامل‌های داده.

ب ـ در توقیف سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی از طریق تغییر گذرواژه، پلمپ سامانه در محل استقرار یا ضبط سامانه.

تبصره: توقیف باید حتی الامکان بدون ایجاد مانع برای فعالیت سامانه و به روش ساده و کم هزینه به شیوه‌هایی از قبیل ذخیره در حامل‌های داده، ذخیره در سامانه با گذاشتن گذرواژه، تهیه نسخه پشتیبان،‌ تصویربرداری،‌ تهیه رونوشت و چاپ انجام شود.

ماده ۳۹ـ‌ دستور توقیف سامانه شامل سایر سخت‌افزارها یا حامل‌های داده متصل به آن نمی‌شود، مگر آن که در دستور قضایی تصریح گردد. در صورت نیاز به حفظ فوری سخت‌افزارها یا حامل‌های داده، ضابطان یا سایر مأموران در حدود وظایف قانونی می‌توانند نسبت به حفظ فوری آن مطابق ماده ۳۴ قانون و رعایت مقررات این آیین‌نامه اقدام کنند.

ماده ۴۰ـ‌ در صورت پلمپ سامانه چنانچه نیاز به گماردن حافظ باشد با دستور مقام قضایی اقدام می‌شود.

ماده ۴۱ـ‌ به منظور حفظ وضعیت اصلی ادله رایانه‌ای و جلوگیری از هرگونه تغییر، تحریف یا آسیب آن، مرجع قضایی مدت زمان نگهداری و مراقبت از آنها را تا مدت ۵ روز تعیین می‌کند.

تبصره :‌ چنانچه برای نگهداری و مراقبت مدت بیشتری مورد نیاز باشد، مدت مذکور به صورت مستدل توسط مقام قضایی تمدید می‌شود.

ماده ۴۲ـ‌ اجرای دستور توقیف باید طی صورت‌جلسه‌‌ای با قید دقیق جزئیات و مشخصات داده یا سامانه، محل،‌ تاریخ و زمان دقیق، مشخصات حاضران و مجری دستور، مشخصات حافظ در صورت وجود، شماره و تاریخ دستور قضایی مبنی بر توقیف، شیوه توقیف و مشخصات مالک یا متصرف داده یا سامانه و موارد ضروری دیگر تنظیم و ضمن اعلام به مقام قضایی رسیدگی کننده، در سابقه ضبط ‌گردد.

ماده ۴۳ـ‌ ضابطان قضایی و سایر مأموران در حدود وظایف قانونی در شروع تفتیش و توقیف باید صورت وضعیت اولیه‌ای از سامانه رایانه‌ای یا مخابراتی و اجزای آن و کلیه اتصالات کابلی بین اجزای مختلف سخت‌افزارها و حامل‌های داده متصل به آن که علامت گذاری و ثبت می‌شوند را تنظیم و به امضای تفتیش کننده یا توقیف کننده و متصرف قانونی که سامانه تحت کنترل اوست یا قائم مقام قانونی وی برسانند. برای ضبط دقیق مشخصات ابزار و اجزای آن تصویربرداری بلامانع است.

ماده ۴۴ ـ‌ مرجع قضایی صالح ، ضمن صدور رأی باید نسبت به داده یا سامانه توقیف شده تعیین تکلیف کند.

آیین‌نامه جمع‌آوری و استناد پذیری ادله الکترونیکی

فصل سوم: امور متفرقه

ماده ۴۵ـ‌ دستورالعمل حقوقی و فنی جمع‌آوری ادله و توقیف سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی توسط دادستانی کل کشور با همکاری نیروی انتظامی تهیه و به تصویب دادستان کل کشور می‌رسد. این دستورالعمل باید دربردارنده چگونگی حفظ صحنه جرم و جمع‌آوری ادله از سامانه در حال اجرا، خاموش و روشن کردن سامانه، بسته‌بندی و انتقال اطلاعات و نیز نمونه درخواست‌های مرتبط با این موارد باشد.

ماده ۴۶ ـ در مورد جمع‌آوری ادله الکترونیکی از جمله نگــهداری، حفظ فوری، تفتیش و توقیف و شنود چنانچه موضوع مربوط به افراد و اماکن وابسته به قوه قضاییه و سازمان‌های تابعه مراکز مرتبط با قوه قضاییه باشد، با دستور مقام قضایی توسط مرکز حفاظت و اطلاعات قوه قضاییه انجام خواهد شد.

ماده ۴۷ـ‌ نسخه‌های تهیه شده از داده‌های رایانه‌ای قابل استناد به صورت متن، صوت یا تصویر در حکم اصل داده هستند.

ماده ۴۸ـ‌ این آیین نامه توسط وزارت دادگسـتری با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تهیه و در ۴۸ ماده و ۱۱ تبصره به تصویب رئیس قوه قضائیه رسید.

صادق آملی لاریجانی

رئیس قوه قضائیه

بررسی حقوقی اسپم و حملات اختلال یا محروم سازی از سرویس : پیشرفت تکنولوژی به سان تیغ دولبه بوده و همیشه افرادی بوده اند که با استفاده از خلا های قانونی تلاش در جهت سو استفاده از این خلا ها اقدام می نمایند، یکی از این موضوعات شایع بحث ارسال پیام های نا خوسته یا اسپم می باشد که سابقه تاریخی طولانی دارد.

معنی واژه اسپم :

اسپم یا هرزنامه به معنای پیام الکترونیکی است که بدون درخواست گیرنده و به صورت انبوه و با اهداف مختلف از قبیل تبلیغاتی ، سیاسی و … ارسال می شود . معمولا اسپم ها از طریق ایمیل و یا حتی شبکه های پیامرسان و یا کامنت های ذیل مطالب ارسال می گردد.

به طور کلی از لحاظ فنی ارسال پیام های اسپم می تواند دو نوع اشکال را ایجاد نماید:

الف- ارسال پیام ها صرفا جهت مقاصد تبلیغاتی باشد و اشکالی را در سامانه های مخابراتی ایجاد ننماید.

ب- حجم ارسال پیام ها به میزانی باشد که سامانه های مخابراتی دریافت کننده را با اختلال دچار نماید.

بررسی حقوقی اسپم و حملات اختلال یا محروم سازی از سرویس

بررسی حقوقی اسپم و حملات اختلال یا محروم سازی از سرویس

الف – ارسال پیام های تبلیغاتی :

پیام های تبلیغاتی شاید در اولین نگاه خیلی ازار دهنده نباشد ولی زمانی که تجارت شما با استفاده از ایمیل انجام می گردد و دریافت پیام های نا خواسته عملکرد شمارا کند یا دچار اختلال نماید می تواند تجارت شما را تحت تاثیر قرار دهد.

برخورد های حقوقی در سایر کشور ها :
در کشورآمریکا برای جرم انگاری ارسال پیام های تبلیغاتی حداقل هایی را در نظر گرفته اند که ارسال صد عدد پیام در ۲۴ ساعت و یا هزار پیام در ماه می باشد در قوانین سایر کشور ها نیز به چنین موارد مشابهی اشاره شده است.

در قوانین OECD  به حق خلوت اشاره گردیده که شاید بتواند از این منظر ارسال اسپم را جرم انگاری نمود.

 

در قوانین ایران:

در حال حاظر اقدامات جدی در این حوزه انجام نشده و صرفا پیش نویسی لایحه ای با عنوان  مدیریت پیام‌های ناخواسته الکترونیکی در دست تدوین می باشد که از سرنوشت لایحه اطلاعی در دست نمی باشد.

جهت واکاوی موضوع می توان با استفاده از تجارت کشورهای دیگر و استفاده از ظرفیت های موجود داخلی به چندین مورد توجه نمود.

اول اینکه همانطور که در قوانین OECD  به درستی بیان شده دریافت پیام های تبلیغاتی مصداقی از تجاوز به حریم خصوصی و حق خلوت افراد می تواند باشد؛ هرچند که در حقوق ایران این عبارات حقوقی دچار اجمال می باشند.

دوم اینکه ارسال پیام های اسپم می تواند از مصادیق مزاحمت در سهولت استفاده از ابزارهای اینترنتی قلمداد گردد به نحوی که با ارسال حجم زیادی از پیام های نا خواسته عملا استفاده از ابزارها دچار سختی گردد.

سوم اینکه از لحاظ اقتصادی ارسال این پیام ها می تواند دارای تبعات مخربی باشد چرا که دریافت این پیام های انبوه لاجرم از طریق پهنای باند بین المللی انجام می گردد که می تواند لطمات سنگینی را برای اقتصاد کشور در بر داشته باشد چرا که برای دریافت این اطلاعات هزینه های هنگفتی از ذخایر ارزی مملکت پرداخت می شود و در این حوزه جدیت دولت جهت مقابله با این پیام های نا خواسته حیاتی می باشد.

 

ب- ارسال اسپم به جهت اختلال در سرویس ها

ارسال پیام های انبوه علاوه بر جنبه های تبلیغاتی می تواند جنبه های اختلال یا محروم سازی از خدمات و سرویس های مخابراتی را نیز در بر داشته باشد که ذیلا به شرح این حملات خواهیم پرداخت.

 

یکی از جرائم شایع در حوزه اینترنت و رایانه که تاکنون به طور شایسته به ان پرداخته نشده، حملات اختلال یا محروم سازی از سرویس و یا اصطلاحا DOS و DDOS می باشد.

 

برای درک بهتر از این نوع حملات می بایست ابتدا با اهداف و نحوه انجام این حملات آشنا شد ، به طور کلی هدف از چنین حملاتی ایجاد اختلال در کارکرد سامانه های رایانه ای و یا هر وسیله متصل به اینترنت و شبکه از طریق ارسال مقادیر زیادی درخواست برای سرور هاست.

 

عموما قربانیان این حملات سرور های هاستینگ ،درگاه های بانکی ، مسیریابها ، بانک های اطلاعاتی و سایر تجهیزات شبکه هستند ، لازم به توضیح است که این حملات معمولا با استفاده از خلا های امنیتی و یا پیکر بندی نا مناسب تجهیزات شبکه محقق میگردد هرچند که ممکن است بدون وجود رخنه امنیتی نیز چنین شود به عنوان مثال زمانی که مهاجم با ارسال چندین هزار ایمیل به نشانی ایمیل شما منجر به توقف خدمات دهی سامانه ایمیل شما می شود.

 

نحوه انجام حملات :

بررسی حقوقی اسپم و حملات اختلال یا محروم سازی از سرویس

حملات DOS حملاتیست که مهاجم به طور مستقیم و از طریق یک سیستم مشخص تلاش در ایجاد اختلال در سامانه های رایانه ای می نماید. معمولا این نوع حملات به دلیل محدودیت امکانات و وجود ابزار های امنیتی مانند فایروالها و ای دی اس ها موجب آسیب جدی نمی شوند و به راحتی قابل دفع خواهد بود.

 

حملات محروم سازی از سرویس dos

 

در حالی که در حملات DDOS مهاجم از طریق تعداد زیادی از سامانه های رایانه ای چه با آگاهی یا بعضا بدون آگاهی مالکین سیستم، مهاجم اقدام به اختلال در سامانه های قربانی می نماید این حملات می تواند حتی زیر ساخت های یک کشور را مورد تهاجم قرار دهند و آسیب های جبران ناپذیری به این زیر ساخت ها وارد آورند.

 

حملات DDOS معمولا از طریق سیستم های الوده شده توسط هکر ها که اصطلاحا زامبی و شبکه کنترل کننده آنها که بات نت نامیده می شود اعمال مجرمانه مورد نظر هکر را انجام می دهند.

 

حملات اختلال در سرویس ddos

 

با تدقیق در قوانین جزایی ایران جرم خاصی تحت عنوان از کار انداختن سامانه های رایانه ای که در نتیجه سامانه های رایانه ای یا مخابراتی را از کار بیاندازد در نظر گرفته شده .

 

مواردی که در متن ماده قید شده که می تواند منجر به از کار افتادن سامانه های مخابراتی یا رایانه ای شود حصری نیست لذا هر روشی که منتج به چنین مشکلاتی گردد مشمول ماده خواهد بود لذا ارسال درخواست های زیاد نیز با عنوان مجرمانه ماده منطبق می باشد.

 

به نظر می رسد هنگام تنظیم ماده دقت کافی به عمل نیامده و متن روانی برای آن انتخاب نشده. در هر حال ذیلا متن ماده ۹ قانون جرایم رایانه ای عینا ارایه می گردد.

 

قانون جرایم رایانه ای

 

ماده۹ـ هر کس به طور غیرمجاز با اعمالی از قبیل واردکردن، انتقال دادن، پخش، حذف کردن، متوقف کردن، دستکاری یا تخریب داده‌ها یا امواج الکترومغناطیسی یا نوری، سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی دیگری را از کار بیندازد یا کارکرد آنها را مختل کند، به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده میلیون (۱۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا چهل میلیون (۴۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهدشد.

 

آرش علیزاده نیری

وکیل پایه یک دادگستری

عضو کانون وکلای دادگستری مرکز